Historia miejscowości, walka niepodległościowa, początki edukacji...
www.historia-szkoly.malochwiej.pl
aaaaaaaaaaaaaaa
Strona szkoły  |   Poleć stronę znajomemu   |   Kontakt   |  Zjazd szkolny 2014  |  Książka...   |   Stronę odwiedziło: 87230 gości   |   Gości online:  1
brak obrazka

Historia miejscowości, walka niepodległościowa,
początki edukacji...

Małochwiej Duży leży w południowo-wschodniej części Polski na Wyżynie Lubelskiej. Miejscowość usytuowana jest na wschód od doliny Wieprza nad rzeką Wojsławką, której rozlewiska otaczają wieś z północno-zachodniej strony. Od strony południowo wschodniej rozciąga się las mieszany należący do Leśnictwa Krasnystaw. Prostopadle do naszej miejscowości przebiega trasa międzynarodowa E-81. Miejscowość leży między Krasnymstawem a Zamościem i oddalona jest o 7 km od Krasnegostawu.
Ustne przekazy wywodzą nazwę miejscowości od przezwiska kowali, mieszkających w niej jeszcze w czasach przedrozbiorowych. Jeden z nich był wysokiego wzrostu i nosił przezwisko Duży Chwiej. Brat jego był niskiego wzrostu i miał przydomek Mały Chwiej. Warsztaty ich były sławne na całą okolicę, w związku z czym miejscowości po pewnym czasie przyjęły nazwy: Małochwiej Duży i Małochwiej Mały i obowiązują do dziś (relacja ustna Pana Józefa Jaskółeckiego).
Wprawdzie udokumentowana historia miejscowości rozpoczyna się po powstaniu styczniowym, kiedy to dekret uwłaszczeniowy pozwolił mieszkańcom na założenie własnych gospodarstw i powołanie pierwszych organizacji społecznych, jednak przekazy ustne sięgają początków XV wieku, kiedy to pojawiają się pierwsze wzmianki o naszej miejscowości. Otóż w dniu 1 sierpnia 1419 roku Jan biskup chełmski zatwierdził nadania Władysława Jagiełły dla kościoła parafialnego w Krasnymstawie. Wśród wsi, które miały należeć do parafii w Krasnymstawie wymieniono też Malochphyeow. Małochwiej należał do dóbr królewskich zarządzanych przez starostę krasnostawskiego. Opis wsi zostawiony przy okazji lustracji dóbr królewskich z 1564 roku jest następujący: „Kmieci na palemkach osiadłych jest w liczbie 14. Każdy z nich czynszu daje po 6 groszy”. Mieszkańcy wsi oddawali też po 1 kapłonie z łana ziemi rocznie i po 10 jaj. Puste nie zamieszkałe łany w tej wsi użytkowali wspólnie wszyscy mieszkańcy płacąc po 6 zł rocznie i oddając po 16 kapłonów z łana ziemi. We wsi mieszkało też 2 zagrodników. Lustracja dóbr królewskich z 1661 roku informuje o wsi Malochwicy. Była to jedna z większych osad w okolicy, ponieważ mieszkały tu 22 rodziny. Praca w folwarku trwała po 4 lub 3 dni w tygodniu. Raz w roku mieszkańcy tej wsi zobowiązani byli do oddania na rzecz starosty po 11 kapłonów i po 2 kopy jaj. We wsi była karczma oraz młyn. Przekazy ustne głoszą, że lokalizacji wsi dokonał sam król Jan III Sobieski, który w nagrodę za udział w bitwie pod Wiedniem w 1683 r. nadał ziemie jej uczestnikom. W zmiennych kolejach losu mieszkańcy okazywali swą wierność królowi i Ojczyźnie, otrzymując nazwę Małochwiejni tzn. stali, niezmienni. W 1795 roku Małochwiej stał się wsią rządową kolejnych rządów zaborczych w Polsce (www.krasnystaw.ug.gov.pl).
Poniższa galeria zawiera kilka ujęć mapy pochodzącej z lat 1801-1804, na której widnieje nasza miejscowość nazwana w oryginalnym języku austriackich topografów jako "Malochwiey". Mapa w formie elektronicznej została udostępniona nam dzięki uprzejmości Dyrektora Muzeum Regionalnego w Krasnymstawie Pana Artura Capały, który w Czasopiśmie Artystycznym "Nestor" nr 1/2012 opisał pochodzenie owych map. Oto fragment artykułu: "1 marca 2012 roku, w Muzeum Regionalnym w Krasnymstawie otwarta została nowa wystawa pt. „Mapy topograficzne Krasnegostawu i okolic z lat 1801-1804”. Na ekspozycji prezentowanych jest 10 powiększonych kopii map, wykonanych metodą cyfrową w wysokiej rozdzielczości, których oryginały przechowywane są w zbiorach Archiwum Wojny w Wiedniu. Zostały one przygotowane na zlecenie Sztabu Generalnego i doskonale opisują obszar tzw. Galicji Zachodniej tj. terenów Rzeczypospolitej Obojga Narodów, które zostały przyłączone do Austrii w wyniku trzeciego rozbioru. Pracę tę, trwającą kilka lat, wykonał zespół ponad 30 wojskowych kartografów pod kierownictwem pułkownika Antoniego barona Mayera von Heldensfelda. Łącznie wykonanych zostało odręcznie 275 kolorowych kart (arkuszy) w większości w skali 1:14 400. Mapy obejmujące część Małopolski, dzisiejszą Lubelszczyznę, południową część Mazowsza oraz Podlasia szczegółowo oddają rozkład miejscowości, sieć dróg, rzeźbę terenu, pól, łąk, lasów, rzek, zbiorników wodnych, a także położenie kościołów, cmentarzy, młynów, krzyży przydrożnych."



W 1827 roku we wsi było 31 domów i 207 mieszkańców. Według opisu wsi z końca XIX wieku wieś należała do gminy i parafii Krasnystaw. W tym czasie nie wyróżniano jeszcze wsi Małochwiej Mały i Duży. W czasie Powstania Styczniowego w Małochwieju powstał oddział zorganizowany został przez Pawła Karaudę. W tym powstańczym oddziale byli, m.in.: Piotr Kostecki z Małochwieja Małego, Jan Darmochwał i Leon Pawłowski z Małochwieja Dużego. „Ludność wiejska współdziałała z akcją powstańczą. Leon Pawłowski, kowal z Małochwieja, kuł na wielką skalę kosy dla powstańców.” (F. Żurek - "Powiat krasnostawski w walce o wolność", Warszawa 1937)
Na przełomie XIX i XX wieku Małochwiej obok Siennicy Różanej był najbardziej rozbudzoną narodowo i społecznie wsią w okolicy Krasnegostawu. Pierwszym przejawem budzenia się ducha narodowego była praca oświatowa wśród ludu. "Od roku 1888 władze rosyjskie zaczęły wysyłać do swoich świeżo otwartych szkół ludowych nauczycieli - Litwinów (byłych uczniów seminarium nauczycielskiego w Wejwerach na Suwalszczyźnie). Za branie udziału w litewskim ruchu narodowym zostali oni przeniesieni do powiatu krasnostawskiego i tu rozpoczęli żywą działalność. Szczególnie wyróżniali się energią i wytrwałością Protazy Wnorowski w Małochwieju..." (F. Żurek - "Powiat krasnostawski w walce o wolność", Warszawa 1937)
Korzystając z burzliwej sytuacji, jaka panowała w carskiej Rosji w latach 1904-1907, Polacy rozpoczęli strajki szkolne na terenie całego kraju. Strajk, opisany szczegółowo w dalszej części opracowania, miał miejsce w Małochwieju w 1905 roku.
Początek XX wieku to wzmożony ruch ludowy, tzw. ruch zaraniarski, związany z pismem "Zaranie". "W Małochwieju, zapalnej zawsze wsi, fundament pod ruch niepodległościowo-demokratyczny, podłożył swą wieloletnią pracą i umiłowaniem sprawy nauczyciel Litwin Protazy Wnorowski. Zaraniarzami w Małochwieju byli: Jan Roman, Michał Marczewski, Franciszek Matysiak, Franciszek Gołębiowski, Jan Kliszcz, Józef Kliszcz, Jan Wiśniewski, Stanisław Kulczyński, Stanisław Matysiak, Jan Gmiter, Franciszek Aftanas, Franciszek Marczewski (jeden i drugi), Tomasz Marczewski (jeden i drugi), Jan Oleszczuk i Jan Parzymies. Prenumerowano „Zaranie”, korzystano z obszernej biblioteki „Światła” w Krasnymstawie i organizowanych przez nie odczytów, wysyłano młodzież do szkół gospodarczych (Michał Wiśniewski, Zofia i Anna Marczewskie, Katarzyna Wożakowska). Poza tym współdziałano przy organizowaniu teatrzyków amatorskich oraz tworzono filie mleczarni spółdzielczej i inne instytucje gospodarcze. Na jedno z przedstawień, odbywające się u Pana Jana Gmitra, wtargnęła policja, która dokładnie wiedziała (od jednego z „konfidentów moskiewskich”), kiedy i gdzie ma się ono odbyć. Na szczęście młodzieży w porę udało się uciec, policja jednak znalazła dekoracje i rekwizyty teatralne, wskutek czego aresztowano gospodarza domu (Jana Gmitra), który spędził w więzieniu cztery miesiące." (F. Żurek - "Powiat krasnostawski w walce o wolność", Warszawa 1937)



Małochwiej był wsią, na którą (obok Krakowskiego Przedmieścia i Ostrowa Krupskiego) Towarzystwo „Światło” wycisnęło najsilniejsze piętno. Przy współpracy „Światła” powstały instytucje spółdzielcze. Dzięki masowemu czytelnictwu książek z biblioteki podnosił się poziom kulturalny i wzrastał patriotyzm. (F. Żurek - "Powiat krasnostawski w walce o wolność", Warszawa 1937)
W 1912 roku zespół teatralny odegrał pierwsze sztuczki pt.: „Dla szczęścia dziecka” i „Jaśkowe zamysły”, za które jego członkowie byli aresztowani przez władze carskie.
Wybuch pierwszej wojny światowej a następnie ustąpienie wojsk carskich ożywiło nadzieję mieszkańców wsi oczekujących na niepodległość. Okupacyjne oddziały austriackie wnosiły ze sobą politykę grabieży. Na wszystkie gospodarstwa nałożono obowiązkowe dostawy zboża i mięsa. Mieszkańcy wsi nie byli więc zainteresowani zwycięstwem cara ani cesarza. Oczekiwali na inny nurt, który mógłby zagwarantować im prawdziwą wolność. Nadzieję przyniósł Kazimierz Bagiński, który przybył do wsi w połowie sierpnia 1915 roku. „Do nich to dotarł do Siennicy, Ostrowa, Małochwieja, Krakowskiego, Tarnogóry i innych wsi w połowie sierpnia 1915 roku Kazimierz Bagiński wraz z profesorem Mączewskim i dwoma ułanami Beliny, aby wezwać do szeregów legionowych chłopów, wypróbowanych już przez Bagińskiego w Oddziałach Lotnych na tyłach armii rosyjskiej. Poszli wtedy do Legionów: Michał Kozorys, Jan Matysiak, Stanisław Oleszczuk, Michał Wiśniewski z Małochwieja...". "Część osób po przejściu przeszkolenia wojskowego w Lublinie, została z powrotem odesłana do swoich wsi, do organizowania Polskiej Organizacji Wojskowej (P.O.W.), tej nieuchwytnej i niezależnej od okupantów siły polskiej, uznającej nad sobą jedynie zwierzchnią władzę Komendanta i wyznaczonych przez niego ludzi. Słuchacze po powrocie z kursu zapoczątkowali masowo prace niepodległościowe we wsiach powiatu krasnostawskiego, a kilku z nich (Stanisław Oleszczuk, Michał Wiśniewski) było duszą tych prac w powiecie przez cały czas trwania walki z okupantami”. (F. Żurek - "Powiat krasnostawski w walce o wolność", Warszawa 1937)
W Małochwieju w skład zarządu pododdziału Wydziału Narodowego Lubelskiego wchodzili: Franciszek Matysiak, Franciszek Parzymies i Jan Czuba.
Członkami P.O.W. w komendzie miejscowej 14 byli: Franciszek Szymański, Stanisław Szymański, Jan Parzymies, Stanisław Nowosad, Stanisław Sochacki, Antoni Wożakowski, Stanisław Janeczek, Stanisław Marczewski, Jan Paczysz, Stanisław Parzymies, Paweł Wożakowski, Franciszek Raczkowski, Stanisław Wójcik, Stanisław Gmiter, Stanisław Zaprawa, Władysław Fałek, Józef Wożakowski, Józef Parzymies, Jan Marucha, Franciszek Wójcik, Walenty Parzymies, Franciszek Wicenik, Michał Marczewski, Stanisław Dobosz, Franciszek Paczysz, Paweł Kulczycki, Piotr Członka, Stanisław Oleszczuk, Stanisław Kulczyński, Józef Nowosad, Jan Wójcik, Józef Gmiter, Józef Żyłowski, Piotr Karwat, Wojciech Wójcik. W różnym czasie komendantami komendy miejscowej byli: Franciszek Szymański, Władysław Fałek, oraz Stanisław Szymański. Broni w komendzie było – 30 karabinów i dostateczna ilość amunicji, ukryta u poszczególnych ludzi.”
Jednym z działań członków lokalnych oddziałów Lubelskiego Wydziału Narodowego w powiecie krasnostawskim było zorganizowanie obchodów z okazji rocznicy Konstytucji 3 Maja, które odbyły się po raz pierwszy w Krasnymstawie w 1916 roku, a w których społeczeństwo Małochwieja miało swój duży udział. Franciszek Żurek wspomina o tej uroczystości w swojej książce: "Wspólnie zorganizowano obchód Konstytucji 3 Maja w Krasnymstawie w 1916 r. Brało w nim udział przeszło 6 tysięcy osób. Siennica i Łopiennik dostarczyły orkiestr, Tarnogóra wystawiła dwie sztuczki teatralne, Małochwiej zaś, wysłał liczne rzesze dzieci i młodzieży w strojach narodowych." (F. Żurek - "Powiat krasnostawski w walce o wolność", Warszawa 1937)
Kolejnym przykładem działalności było zorganizowanie pochodu patriotyczno-religijnego do Radecznicy na otwarcie świątyni, która przed 47 laty zamieniona była przez Moskali z klasztoru katolickiego Ojców Bernardynów na żeński klasztor prawosławny. "Powiat krasnostawski wziął w pochodzie udział w sile przeszło dwóch tysięcy ludzi, z tych większa część pojawiła się w strojach narodowych. I tym razem przodował liczebnością i organizacją Małochwiej...". (F. Żurek - "Powiat krasnostawski w walce o wolność", Warszawa 1937)
Wraz z tworzeniem się struktur P.O.W. (wg danych z 31 maja 1916 roku w Małochwieju do P.O.W. należało 15 osób) powstawały również koła Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego. W Małochwieju koło takie powstało jako jedno z pierwszych (w sierpniu 1916 r.), a należały do niego: Katarzyna Wożakowska (przewodnicząca), Zofia Marczewska (sekretarka), Maria Raczkowska (skarbniczka), Katarzyna Stefańczykówna, Katarzyna Gołębiowska, Wiktoria Kozorysówna, Anna Kozorysówna, Anna Marczewska, Katarzyna Matysiakówna, Wiktoria Wójcikówna, Maria Wójcikówna, Maria Nowosadówna, Zofia Gmitrówna, Maria Gmitrówna, Wiktoria Nowosadówna, Maria Jasiecka, Helena Wożakowska, Aniela Wożakowska, Agata Szydłowska, Agata Nożycka, Maria Kostecka, Maria Nowacka, Franciszka Marczewska, Zofia Sochacka, Agnieszka Kulczyńska, Franciszka Kamińska, Józefa Wożakowska, Agata Malinowska i Wiktoria Parzymiesówna. Austriacy starali się zlikwidować to koło, konfiskując przy rewizji wszystkie książki i dokumenty tej organizacji. Rewizji i konfiskaty dokonywał żandarm Władysław Kars. Koło Ligi Kobiet, zająwszy się akcją prowiantową (dla 58 osób), dało możność odbycia pierwszych w tym obwodzie (19 listopada 1916 r.) ogólnoobwodowych ćwiczeń P.O.W. (F. Żurek - "Powiat krasnostawski w walce o wolność", Warszawa 1937)
W myśl dyrektyw ustalonych w Warszawie na zjeździe PSL, które nakazywały przeciwstawianie się rządom okupacyjnym i w porozumieniu się PSL, P.O.W., PPS i Ligą Kobiet, w niedzielę 10 lutego 1918 roku, w Krasnymstawie zorganizowano manifestację przeciwko okupantom. "Z chwilą ukończenia nabożeństwa tuż przed samym opuszczeniem kościoła na dany przez kierownika manifestacji znak – Stanisław Szymański z Małochwieja, znany w POW jako dobry śpiewak, zaintonował: „Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród”. Tłum podjął pieśń ku największemu zdumieniu księży, gdyż nawet chór kościelny przyłączył się do śpiewu..."(F. Żurek - "Powiat krasnostawski w walce o wolność", Warszawa 1937)
W 1918 roku, w czasie panującego rozkładu duchowego w wojsku austriackim, przystąpiono do masowych rozbrojeń żołnierzy. W Małochwieju, z pomocą miejscowych "peowiaków" rozbrojono żołnierzy, strzegących mostu kolejowego w Tuligłowach.
Poniższa fotografia pochodzi z okresu I wojny światowej. Nadesłana została przez jednego z mieszkańców Małochwieja, który brał udział w walkach na froncie (wg fragmentów odczytanych na odwrocie, osoba ta znajduje się na fotografii z jej prawej strony). Fotografia pochodzi ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Krasnymstawie, jednak ze względu na jej "sędziwy wiek" (ok. 100 lat), bardzo trudno jest odczytać nazwisko autora tej pocztówki jak i dokładną datę jej nadesłania do Małochwieja.



Jako podsumowanie aktywnej działalności Małochwieja na rzecz niepodległości w omawianym wyżej okresie historycznym, chciałbym przytoczyć wybrane fragmenty z książki Franciszka Żurka "Powiat krasnostawski w walce o wolność": „Komenda miejscowa Nr 14 obejmowała wiejską gminę Krasnystaw. Najważniejszym ośrodkiem organizacyjnym tej komendy była wieś Małochwiej. Tradycja Powstania Styczniowego, szczera wieloletnia praca nauczyciela Wnorowskiego, strajk szkolny, praca oświatowa Towarzystwa „Światło” i ruch zaraniarski złożyły się na to, że wojna światowa zastała wieś Małochwiej już w pełni dojrzałą narodowo, społecznie i kulturalnie. Dzięki pracy na tym terenie nauczyciela Wnorowskiego, doktorstwa Szpryngierów, redaktora Malinowskiego i innych, Małochwiej wszedł – w przeciwieństwie do innych wsi – w okres prac niepodległościowych bez żadnych uprzedzeń do inteligencji. Demokratyczne nastawienie mieszkańców, solidarność w pracy, umiejętność utrzymania tajemnicy, świetny humor i uczuciowość młodzieży i charakterystyczny dla tej wsi entuzjazm czyny sprawiły, że Małochwiej nie tylko w swojej gminie ale w ruchu wolnościowym całego powiatu odegrał pierwszorzędną rolę. Pierwszą akcją Małochwieja, sięgającą na duży obszar powiatu krasnostawskiego, było przygotowanie ogólno – powiatowego zebrania organizacyjnego Wydziału Narodowego Lubelskiego na dzień 24 października 1915 r. Małochwiej dostarczył organizatorom, Bagińskiemu i Osmańskiemu w Lublinie adresów ludzi z powiatu krasnostawskiego, których należało zaprosić. Młodzież małochwiejska zaproszenia te rozniosła po gminach i wsiach powiatu. Wznowiono w Małochwieju pracę przedwojennego koła Drużyniackiego, założonego tu przez byłych uczniów szkół gospodarczych, przekształcając je na Koło Młodzieży, i powołano na nowo do życia, działający dawniej tajnie, teatr amatorski. Zorganizowany w Małochwieju oddział POW, posłużył pierwszemu komendantowi obwodu krasnostawskiego P.O.W., Bogusławowi Skubikowskiemu jakby za pierwszą cegiełkę rozbudowy organizacji w całym powiecie. Również Małochwiej pierwszy przemienił u siebie Wydział Narodowy Lubelski na Koło Polskiego Stronnictwa Ludowego, którego wpływ na całą gminę był bardzo silny. Na zebraniu gminnym na sejmik powiatowy został wybrany Franciszek Matysiak, prezes tego koła PSL. W imieniu Ligi Kobiet pow. krasnostawskiego Katarzyna Wożakowska brała udział w pierwszym ogólnokrajowym zjeździe tej organizacji w Warszawie w 1917 roku Stanisław Oleszczuk prowadził całą konspiracyjną biurowość komendy obwodu P.O.W. W chwilach zmian komendanta Obwodu pełnił zastępczo tę funkcję i stale był łącznikiem między następującymi po sobie komendantami Obwodu i ludźmi P.O.W. z całego powiatu. Dzięki gorliwej pracy, miłej powierzchowności, szczeremu humorowi i wielkiemu oddaniu się sprawie niepodległości Oleszczuk był powszechnie lubiany. W samym Małochwieju w Lidze Kobiet i w POW praca również szła w wytężonym tempie. Poza pracą szkoleniową na miejscu, członkowie POW z Małochwieja brali licznie udział w kursach instruktorskich komendy obwodu na Krakowskim. Zofia Marczewska z koła Ligi Kobiet była na kursie tej organizacji w Lublinie. Niemniej czynne było Stronnictwo Ludowe. Poza małochwiejskim, było na terenie gminy koło PSL w Latyczowie, zorganizowane przez Franciszka Żurka."
W 1921 roku w Małochwieju powstało koło Centralnego Związku Młodzieży Wiejskiej (CZMW). W 1927 nastąpił rozłam w organizacji, w wyniku którego wyodrębnił się Związek Młodzieży Wiejskiej RP „Wici”, natomiast grupa wierna ówczesnemu rządowi sanacyjnemu utworzyła Centralny Związek Młodzieży Wiejskiej „Siew”. W Małochwieju powstała organizacja „Wici”, która ostatecznie ukonstytuowała się w 1928 roku podczas I Zjazdu Delegatów Kół Młodzieży Wiejskiej w Warszawie. Do organizacji tej w powiecie krasnostawskim przystąpiły również: Niemienie, Siennica Różana, Czarnoziem, Latyczów i Zażółkiew. Organizacja w swoich ideowych założeniach wiele uwagi przywiązywała do działalności oświatowej i kulturalnej w środowisku wiejskim poprzez organizowanie różnego rodzaju kursów, odczytów, świetlic, propagowanie czytelnictwa, tworzenie zespołów samokształceniowych i amatorskich zespołów teatralnych. Koło „Wici” działające w Małochwieju w pełni realizowało te założenia. Początki działalności koła zbiegły się z oddaniem do użytku Domu Ludowego, w którego budowę rozpoczętą w 1927 roku, zaangażowane było całe społeczeństwo Małochwieja. W nowo powstałym budynku odbywało się wiele kursów, zjazdów powiatowych, konferencji, pogadanek oraz odpraw gospodarczych i politycznych. Częstymi gośćmi byli lekarze (uczący higieny, pierwszej pomocy, walki z chorobami zakaźnymi), nauczyciele szkół rolniczych, przedstawiciele kół OPL (Ochrona Przeciwlotnicza), Straży Pożarnej, Ligi Kobiet, Kółek Rolniczych. W związku z tym, przez Dom Ludowy przewinęło się wielu krzewicieli oświaty, nauki i społeczników. Byli to m.in.: Irena Kosmowska, Zofia Solarzowa, Zygmunt Załęski, Józef Niećko, Józef Grudziński, Jan Domański, Eugenia Osiorówna, Stanisław Młodożeniec, poseł Stanisław Wrona-Merski, poseł Feliks Kotarski. Społeczeństwo Małochwieja coraz częściej przystępowało do różnorodnych konkursów związanych z hodowlą buraków cukrowych, ziemniaków, prosiąt, ogródków warzywnych, kwiatowych. Istniała także eksperymentalna hodowla zarodowa bekonów, którą prowadził Pan Jan Kyc. Koło posiadało własną bibliotekę, która liczyła około 190 pozycji.



Pod względem politycznym w tym okresie największa część społeczeństwa należała do Centrolewu (był to sojusz partii centrowych i lewicowych, w skład którego wchodziły: PSL "Wyzwolenie", PSL "Piast", Narodowa Partia Robotnicza, PPS, Stronnictwo Chłopskie i Polskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji), następnie do BBWR (Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem Józefa Piłsudskiego), kolejna część społeczeństwa to osoby niezorganizowane w żadnej partii, ale sympatyzujące z Centrolewem i pozostała część politycznie bezstronna.
W okresie międzywojennym powstały organizacje społeczno-gospodarcze, tj. Spółdzielnia Spożywców (założona w 1923 r.), prowadząca sklep spożywczy, Spółdzielnia Mleczarska (założona w 1923 r.), wyrabiająca z dostarczonego przez mieszkańców nabiału, masło i sery, Spółdzielnia Młyńska (założona w 1922 r.), prowadząca przemiał zboża z naszego rejonu jak i spoza jego granic.



Wybuch II wojny światowej znacznie osłabił działalność wszelkich organizacji działających na terenie Małochwieja. W 1941 roku kilkumiesięczną przerwę w działalności miała też szkoła, z powodu stacjonowania w jej budynku wojsk niemieckich, które ze względu na przełożenie daty ataku na ZSRR, przebywały na terenie Małochwieja od lutego do czerwca 1941r. W czasie okupacji członkowie B.Ch. i A.L. brali udział w minowaniu mostu kolejowego. W niektórych domach przechowywano jeńców pochodzenia rosyjskiego i niesiono im pomoc. Tak wspomina czasy II wojny jedna z mieszkanek Małochwieja: "Przyszło dwóch Rosjan do nas wieczorem i usłyszeliśmy: "Pić". Dałam picie i kolację. Powiedzieli: "Uciekliśmy z obozu z Chełma, chcemy przetrwać zimę a na wiosnę dostać się do partyzantów do lasu". Wspólnie z mężem porozmawialiśmy z kilkoma osobami ze wsi i postanowiliśmy wspólnie, że Rosjanie w dzień będą chodzili do znajomych rodzin rolników pomagać w gospodarstwie, by zarobić grosza na wyżywienie, a na noc będą chodzić spać do młyna. Na wiosnę przyszli do nas pożegnać się, by iść w las. Dałam im na drogę chleba, słoniny i więcej się już nigdy nie widzieliśmy. Niemcy wysiedlali z terenów zachodnich Polaków i parę rodzin przyjechało na naszą wieś. Zorganizowałam zbiórkę po wsi, uzbierałam trochę mąki, kaszy, mleka, słoniny i chleba. Sołtys wyznaczył mieszkania i głodni wysiedleńcy zaczęli życie od nowa na naszej wsi. Kiedy Niemcy uderzyli na Rosję, zaczęli repatrianci napływać zza Buga i znowu trzeba było się opiekować" (wspomnienia mieszkanki Małochwieja).
Dużą pomoc materialną mieszkańcy udzielali Żydom, którzy pracowali przy regulacji rzeki Wojsławki. 1 kwietnia 1944 r. na terenie lasu surhowskiego i lasu "Olejanek" doszło do potyczki z oddziałem niemieckim, zwanej "Bojem pod Małochwiejem", w wyniku której poległo pięciu partyzantów: Wacław Niklewicz, Czesław Gołębiowski, Jan Wodyk, Jan Kowalski, Paweł Paszek. Pamiątkowy pomnik z płytą o treści: "PARTYZANCI Z B.CH. I A.K. POLEGLI 1 KWIETNIA 1944 R. W BOJU POD MAŁOCHWIEJEM. CZEŚĆ ICH PAMIĘCI / SURHÓW 1989R." znajduje się na cmentarzu w Surhowie.




Dalej 

Małochwiej Duży 2013
© Wszelkie prawa zastrzeżone | Autor: Andrzej Jasionowski
Strona należy do domeny malochwiej.pl