Powstanie szkoły i początki jej działalności
www.historia-szkoly.malochwiej.pl
aaaaaaaaaaaaaaa
Strona szkoły  |   Poleć stronę znajomemu   |   Kontakt   |  Zjazd szkolny 2014  |  Książka...   |   Stronę odwiedziło: 87227 gości   |   Gości online:  1
brak obrazka

Początki szkoły

Na dwa lata przed wybuchem Powstania Styczniowego car Aleksander II zaprowadził politykę ustępstw wobec Polaków, czego przykładem było m.in. przywrócenie w 1861 r. Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, zgoda cara na otwarcie Uniwersytetu Warszawskiego (zamkniętego w 1832 r.), a także reforma szkolna Aleksandra Wielopolskiego z 1862 r., której nadrzędnym celem było spolszczenie oświaty. Po klęsce Powstania car zerwał z polityką ustępstwa względem narodu polskiego, a przegrana zaprzepaściła wszelkie szanse na realizację wspomnianych reform. Po upadku Powstania, którego zakończenie umownie datuje się na 5 sierpnia 1864 roku (stracenie członków władz Rządu Narodowego, m.in. Romualda Traugutta na stokach Cytadeli Warszawskiej) nastąpiła fala rusyfikacji. Rząd rosyjski w odpowiedzi na zryw narodowy Polaków wprowadził represje, zlikwidował autonomię Królestwa Polskiego a w dziedzinie oświaty wprowadził w 1864 r. reformę szkolną. Ustawa o ludowych szkołach początkowych (podstawowych) powierzała prowadzenie szkół państwu bądź też za osobnym pozwoleniem instytucjom społecznym i osobom prywatnym. Ustawa ta nakazywała prowadzenie obowiązkowego nauczania w języku rosyjskim. Tym samym szkoła miała stać się narzędziem rusyfikacji społeczeństwa polskiego.
Szkoła w Małochwieju powstała właśnie na skutek tych reform. Została powołana i zaczęła funkcjonować w 1864 roku.
W związku z ówczesnymi przepisami, zajęcia prowadzone były głównie w języku rosyjskim. Początkowo edukacją młodzieży zajmowali się nauczyciele niewykwalifikowani. Kursy pedagogiczne prowadzone w Chełmie pozwoliły im te kwalifikacje uzupełniać. Szkoła stała się centralnym ogniskiem krzewienia kultury i postępu rolniczego. Sad szkolny założony wspólnym wysiłkiem mieszkańców był doskonałym wzorem i poligonem doświadczalnym ówczesnego postępu rolniczego. Już wówczas działał w szkole zespół taneczno-muzyczny. Poniższe fotografie to prawdopodobnie najstarsze, które prezentują wygląd budynku naszej szkoły. Budynek od początku istnienia szkoły w Małochwieju służył jako miejsce pobierania nauki przez uczniów aż do roku 1994, kiedy to oddano do użytku nowy budynek szkoły.



Tak powstanie szkoły opisuje kronika szkolna: "Szkoła powszechna w Małochwieju Dużym została założona przez rząd rosyjski około 1864 roku, jedna na obydwa Małochwieje Duży i Mały i ukazem z tegoż roku wyznaczono pod szkołę 1 i 1/2 morga ziemi w środku wsi. Cel założenia szkoły był ten, aby prędzej zruszczyć miejscową ludność. Aby nie zrazić ludności do szkoły z początku uczono, zwłaszcza w niższych stopniach po polsku, a przy tym i nauczycieli nie było znających dobrze rosyjski język. Pierwsi nauczyciele jak: Antoni Antoniewski, Władysław Piasecki, Żelasko i Wiszniewski byli siłami nauczycielskimi niekwalifikowanymi, musieli jeździć na kursa wakacyjne do Chełma, gdzie wykładano język rosyjski. Stopniowo język polski wyrugowano ze szkoły i językiem wykładowym był język rosyjski, zostawiono tylko po 1 godzinie języka polskiego w każdym stopniu tygodniowo. Następne siły nauczycielskie: Grzegorz Mikielanis, Mosor, Grudnicki i Protazy Wnorowski, były wykwalifikowane i chociaż byli w służbie rosyjskiej, czuli się przede wszystkim Polakami i wbrew przepisom, poświęcali na naukę polskiego języka więcej czasu niż było przeznaczone podziałem godzin. Od roku 1905 było przeznaczone języka polskiego po 1 godzinie w każdym stopniu co dzień, z tej ulgi nauczyciele korzystali i poświęcali jeszcze więcej czasu na polski język."
Pierwsze ziarno kulturalne w Małochwieju zasiał nauczyciel Grudnicki, który w 1894 roku zorganizował chór dla dorosłych i poznanie nut. Od tej pory zaczęła się muzyka na wsi (która nie wygasła do dnia dzisiejszego), a powstały chór i orkiestra promieniowały na całą okolicę. W roku 1901 przybył do szkoły i rozpoczął pracę jako nauczyciel, Pan Protazy Wnorowski, który (podobnie jak wielu innych "niepodległościowców") za udział w litewskim ruchu narodowym, został przez władze carskie przeniesiony do powiatu krasnostawskiego. W 1905 roku miał miejsce (wspominany już wcześniej) jeden z większych strajków szkolnych, który opisuje szczegółowo Franciszek Żurek w swojej książce "Powiat krasnostawski w walce o wolność": "W Małochwieju gm. krasnostawskiej odbył się z inicjatywy ziemianina z Surhowa, Szczypiórskiego, i pod kierownictwem miejscowego nauczyciela Litwina Protazego Wnorowskiego strajk szkolny. W myśl wskazówek Wnorowskiego trzej miejscowi gospodarze, Franciszek Marczewski, Jan Gmiter i Jan Oleszczuk obeszli od chaty do chaty całą wieś i zaagitowali wszystkich rodziców, by nie posyłali dzieci do szkoły, protestując w ten sposób przeciw językowi rosyjskiemu jako wykładanemu. Równocześnie podpisywano memoriał do władz rosyjskich (kuratora) z żądaniem wprowadzenia języka polskiego. Pod tym memoriałem podpisała się cała ludność Małochwieja. W oznaczonym dniu nie przyszło do szkoły ani jedno dziecko, o czym Wnorowski zawiadomił rosyjskie władze szkolne. Powiatowe władze rosyjskie, zaskoczone tak solidarnym odruchem wsi, usiłowały wywrzeć presję na Franciszka Marczewskiego, jako zastępcę wójta gminy krasnostawskiej i Jana Gmitra, jako sołtysa wsi, żądając, by oni użyli swego wpływu na włościan dla przerwania strajku. Obaj oświadczyli, że nie leży to w ich możliwościach. Równocześnie władze prowadziły dochodzenia, starając się dowiedzieć, kto był inicjatorem strajku i memoriału. Jednak, mimo, że cała wieś doskonale była poinformowana, kto zapoczątkował akcję, śledztwo nic nie wykryło."
Akcja przyniosła efekt, gdyż właśnie od tego roku wprowadzono nauczanie języka polskiego w wymiarze jednej godziny dziennie.
W tym również czasie na terenie powiatu krasnostawskiego (Mościska, Rudnik, Czernęcin) odbywały się zjazdy nauczycieli, którzy nielegalnie uczyli języka polskiego. W zjazdach tych czynnie uczestniczył Protazy Wnorowski. Nauczyciele między sobą organizowali składki pieniężne, za które kupowali książki do tajnego nauczania, które prowadzono przez cały okres niewoli (o czym informują najstarsi mieszkańcy wsi). Z inicjatywy Protazego Wnorowskiego na początku XX wieku powstało w Małochwieju (podobnie jak na całym obszarze zaboru rosyjskiego) Towarzystwo Oświatowe "Światło". Organizacja ta miała na celu podnieść kulturę wiejską i zapoczątkować ruch spółdzielczy.
Małochwiej posiadał wówczas dwie szkoły, ponieważ funkcjonowała szkoła zarówno w Małochwieju Dużym jak i w Małochwieju Małym. Obie były szkołami powszechnymi, 1-klasowymi (posiadały 1 izbę lekcyjną) i mieszanymi (w szkole nauczany był język rosyjski i polski). Nie istniał wtedy jeszcze obowiązek szkolny, jednak rodzice licznie posyłali swoje dzieci do szkoły.



Wstecz   |   Dalej 

Małochwiej Duży 2013
© Wszelkie prawa zastrzeżone | Autor: Andrzej Jasionowski
Strona należy do domeny malochwiej.pl